आर्थिक अपडेट

साउथ एसिया ट्रेड फेयर २०२६ तयारी अन्तिम चरणमा, व्यवसायिक गतिविधि चलायमान हुने अपेक्षा

काठमाडौं । दक्षिण एसिया क्षेत्रका उद्योग, व्यापार तथा सेवासम्बन्धी अवसरहरूलाई एकै थलोमा ल्याउने उद्देश्यसहित “साउथ एसिया ट्रेड फेयर २०२६” को तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ । सार्क मुलुकका सहभागीहरू काठमाडौं आइपुग्ने क्रम सुरु भएको छ । बिहीबार मे ७ देखि ११ तारिख (वैशाख २४ देखि २८, २०८३) सम्म राजधानीको प्रदर्शनीमार्गस्थित भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी हलमा आयोजना हुने सार्कस्तरीय यस अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मेलालाई व्यवसायिक गतिविधि पुनः चलायमान बनाउने प्रमुख अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।

देशभित्र लामो समयदेखि सुस्त रहेको व्यापारिक वातावरण र लगानीगत अनिश्चितताबीच यो मेला निजी क्षेत्रका लागि पुनः सक्रिय हुने प्लेटफर्म बन्ने अपेक्षा गरिएको छ । देशमा देखिएका विभिन्न आर्थिक तथा व्यावसायिक परिस्थितिका कारण केही समय गुम्सिएर बसेका व्यवसायीहरू अहिले उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि अग्रसर भएका छन् ।

इन्ट्रोडक्शन ट्रेड शोज नेपाल प्रा.लि. द्वारा आयोजना तथा व्यवस्थापन गरिने यस मेलामा बङ्गलादेशको उद्योग मन्त्रालय तथा एक्सपोर्ट प्रोमोसन ब्यूरो (इपीबी) को सहकार्यमा सञ्चालन हुन लागेको छ ।

यस कार्यक्रमलाई इन्डोर्स वाईका रूपमा भुटान सरकारको उद्योग, वाणिज्य तथा रोजगारी मन्त्रालयले समर्थन गरेको छ ।

कार्यक्रमका सहयोगी संस्थाहरूका रूपमा नेपाल चेम्बर अफ कमर्स, नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघ, ललितपुर चेम्बर अफ कमर्स एण्ड इन्डस्ट्री, भक्तपुर चेम्बर अफ कमर्स एण्ड इन्डस्ट्री, चेम्बर अफ इन्डस्ट्रीज मोरङ, ललितपुर चेम्बर अफ कमर्स, नेपाल–चाइना एक्जिक्युटिभ काउन्सिल, नेपाल कस्मेटिक व्यवसाय संघ तथा विश्व उद्यम सहायता फाउन्डेसन रहेका छन् ।

साथै, यस मेलाका साझेदारहरूमा अनलाइन पार्टनर इटिकेटनेपाल डट कम, बीटुबी पार्टनर विराट बजार, इन्टरनेट पार्टनर वल्र्डलिंक, लाइटिङ पार्टनर एक्जिविसन लाइट हाउस, सीसीटिभी पार्टनर जोडहनी ग्रुप, ई–कमर्स पार्टनर वन पसल प्राइभेट लिमिटेड, टेक्सटाइल पार्टनर नित्य ट्रेडिसनल र उद्यमी पार्टनर उद्यमी घर रहेका छन् ।

मेलामा भारत, बङ्गलादेश, नेपाल, भुटान, पाकिस्तान, अफगानिस्तान, श्रीलंका र माल्दिभ्स लगायतका देशहरूको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ । आयोजकका अनुसार मेलाको मुख्य उद्देश्य उत्पादन तथा सेवाको प्रवद्र्धन, बजार सम्भाव्यता अध्ययन, तथा क्रेता–बिक्रेता बीच सहकार्य विस्तार गर्नु हो । साथै, विभिन्न देशबीच व्यापारिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउने लक्ष्य पनि राखिएको छ । आयोजकले करिब १५० भन्दा बढी प्रदर्शकहरू सहभागी हुने र झण्डै एक लाख स्थानीय दर्शक तथा पाँच हजार अन्तर्राष्ट्रिय तथा व्यावसायिक प्रतिनिधिहरूको उपस्थितिको अपेक्षा गरिएको मेला संयोजक सुमन महर्जनले बताउनुभयो ।

गुणस्तरीय सामान प्रयोग गर्न उपभोक्ता हित सम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने दायित्वलाई प्रदर्शनीले प्राथमिकता दिने छ । निकासी अभिबृद्धि गर्ने उद्देश्य लिई यस प्रदर्शनी मार्फत निकासीयोग्य वस्तुको प्रवद्र्घन गर्न सबै व्यापारिक समुदायलाई प्रोत्साहन गर्ने तथा त्यसका लागि आवश्यक पहल कदमी समेत गर्ने उदेश्य राखेको छ ।

मेलामा कपडा तथा रेडिमेड सामग्री, सौन्दर्य सामग्री, हस्तकला, सवारी साधन तथा पार्टपुर्जा, फर्निचर, कृषि उत्पादन, सूचना प्रविधि, घरेलु उपकरण लगायतका विभिन्न क्षेत्रका उत्पादन तथा सेवाहरू आदी सामग्रीहरूको प्रदर्शनीले आगन्तुकहरूका लागि एक्स्पो एउटा उपयुक्त आकर्षण बन्न सक्ने विश्वास गरिएको छ । साथै, व्यापारिक भेटघाट, फुड फेष्टिवल, रक्तदान कार्यक्रम तथा मनोरञ्जनात्मक गतिविधिहरू समेत सञ्चालन गरिने जनाइएको छ । यस कार्यक्रमले नेपालमा लगानी तथा व्यापार विस्तारका नयाँ सम्भावनाहरू सिर्जना गर्ने विश्वास गरिएको छ ।

यस मेलामा आफ्ना ब्रान्डहरूको प्रभावकारी प्रवद्र्धन तथा व्यापार विस्तार गर्न इच्छुक सम्पूर्ण फर्म तथा कम्पनीहरूलाई स्टल बुकिङ वा प्रायोजनका साथै सम्पूर्णमा अवलोकनको लागि हार्दिक आमन्त्रण गरिन्छ ।

राष्ट्र बैङ्क ७१ औँ वर्षमा प्रवेश : नियमन, सुधार र स्थायित्वमा जोड, अर्थतन्त्र सुधारमा चुनौती कायमै

काठमाडौँ । वर्तमान आर्थिक संकेतकहरू सकारात्मक देखिए पनि वास्तविक क्षेत्र कमजोर रहेको भन्दै सरोकारवालाहरुले दीगो आर्थिक सुधारका लागि संरचनागत कदम चाल्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको नियामक निकाय नेपाल राष्ट्र बैङ्क सोमबारदेखि ७१ औँ वर्षमा प्रवेश गरेको अवसरमा आयोजित समारोहमा पूर्व गर्भनर डा. युवराज खतिवडाले वर्तमान अर्थतन्त्रको अवस्थाबारे टिप्पणी गर्दै बाह्य सूचकहरू सामान्य देखिए पनि वास्तविक क्षेत्र कमजोर रहेको उल्लेख गर्नुभयो । “हाम्रो अर्थतन्त्र स्वस्थ भएर मोटाएको होइन, सुनिएर मोटाएका हो,” भन्दै उहाँले अर्थतन्त्र ‘लिक्विडिटी ट्रयाप’ नजिक पुगेको संकेत गर्नुभयो । कम ब्याजदर हुँदाहुँदै पनि कर्जा प्रवाह नबढ्नु यसकै प्रमाण भएको उहाँको भनाइ थियो ।

व्यावसायिक वातावरण कमजोर हुँदा लगानी विस्तार हुन नसकेको उल्लेख गर्दै मौद्रिक नीतिमात्रैले समस्या समाधान नहुने भन्दै उहाँले भन्नुभयो – “सानातिना फिजियोथेरापीले काम गर्दैन, अब सर्जरी नै गर्नुपर्ने अवस्था छ ।”

कर्जाको गुणस्तर र उत्पादक उपयोगमा सुधार आवश्यक रहेको औंल्याउँदै पूर्व गर्भनर खतिवडाले निर्देशित कर्जा कार्यक्रमको पुनरावलोकन गर्न सुझाव दिनुभयो । विपन्न वर्ग कर्जामा समेत विकृति देखिएको भन्दै वास्तविक लक्षित वर्गसम्म पुग्ने व्यवस्था गर्नुपर्ने उहाँले बताउनुभयो ।

केन्द्रीय बैङ्कको स्वायत्तता केबल कानुनी प्रावधानमा सीमित नभई व्यवहारिक कार्यान्वयनमा पनि सुनिश्चित हुनुपर्ने उहाँले बताउनुभयो ।

अर्थमन्त्रालय र राष्ट्र बैङ्कबीच सहकार्य आवश्यक भए पनि अनावश्यक द्वन्द्वले संस्थागत स्थिरता कमजोर पार्न सक्ने चेतावनी भन्दै उहाँले भन्नुभयो “स्वायत्तता जवाफदेहितासहित हुनुपर्छ, नत्र अराजकता निम्तिन सक्छ ।”

गभर्नर प्रा.डा. विश्वनाथ पौडेलले मुलकुको समष्टिगत आर्थिक परिसूचकहरुमध्ये मूल्य, बाह्य क्षेत्र र वित्तीय परिसूचकहरू सन्तोषजनक रहेको बताउँँदै उपभोक्ता मुद्रास्फीति मौद्रिक नीतिको लक्ष्यभित्रै रहेको र शोधनान्तर बचत थप सुदृढ हुँदै गएको बताउनुभयो । वित्तीय क्षेत्रमा निष्क्रिय कर्जाको अनुपात केही बढेको भएतापनि आर्थिक गतिविधि थप चलायमान भएसँगै यसमा सुधार आउने अपेक्षा गरिएको उहाँले बताउनुभयो ।

समष्टिगत आर्थिक स्थायित्व कायम गर्दै मुलुकमा दिगो र समावेशी आर्थिक बृद्धिलाई सहयोग पु¥याउने नेपाल राष्ट्र बैङ्कको प्रतिबद्धता अटल रहेको भन्दै उहाँले सरल नियमन, प्रभावकारी सुपरिवेक्षण, नीतिगत सुधार तथा प्रविधिमैत्री वित्तीय प्रणालीमार्पmत मुलुकको आर्थिक समृद्धिमा योगदान पु¥याउने हाम्रो प्रयास निरन्तर रहने बताउनुभयो ।

अर्थतन्त्रमा विभिन्न आरोह अवरोहका बीच वित्तीय स्थायित्व कायम रहेको भन्दै गर्भनर पौडेलले पछिल्लो समय पश्चिम एसियाको यद्धु ले समग्र अर्थतन्त्र र वित्तीय क्षेत्रमा पार्ने प्रभावको नियमित अध्ययन गरी सजग रहन आवश्यक रहेको बताउनुभयो । बैङक तथा वित्तीय संस्थालाई सबल र थप प्रतिस्पर्धी बनाउँदै वित्तीय सेवा र सोको लागत÷प्रतिफल निर्धारण समयानुकूल बनाउन एवम् सरल नियमन र सुदृढ सुपरिवेक्षणमा जोड दिन राष्ट्र बैङ्क प्रतिबद्ध रहेको उहाँले बताउनुभयो ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी विद्यमान व्यवस्थामा आवश्यक पुनरावलोकन गर्न नियमनलाई अन्तर्राष्ट्रिय असल अभ्यास अनुरूप हुनेगरी परिमार्जन गर्ने एवम् बैङ्कको सुपरिवेक्षकीय क्षमता, पद्धति र प्रणालीमा सुधार गर्नेतर्पm जोड रहने गभर्नर पौडेलको भनाइ थियो ।

राष्ट्र बैङ्कका डेपुटी गर्भनर किरण पण्डितले नेपाली नोट निष्कासनको प्रबन्ध गर्न, नेपाली मुद्रा चलनचल्तीमा ल्याउने सुव्यवस्था मिलाउनु तथा नेपाली मुद्रा विनिमय दरमा स्थिरता कायम राख्न, विकासका निम्ति पूँजीलाई गतिशील बनाई राज्यको उद्योगधन्दालाई समेत प्रोत्साहन दिनु र नेपालमा बैङ्क प्रथाको विकास गराउन नेपाल राष्ट्र बैक ऐन जारी गरी संस्था स्थापना गरिएको जानकारी दिनुभयो ।

कार्यक्रममा राष्ट्र बैङ्कका पूर्व गर्भनर डा. खतिवडालाई सम्मान गरिएको थियो । यस्तै राष्ट्र बैङ्कमा २० वर्षभन्दा बढी सेवा प्रदान गर्ने कर्मचारीलाई दीर्घसेवा पदक प्रदान गरिएको थियो भने उत्कृष्ट कर्मचारीहरुलाई पनि सम्मान गरिएको थियो ।

बैङ्कहरूको नाफा ४९ अर्बमाथि, नबिल शीर्षमा, बृद्धिदरमा कुमारी

काठमाडौँ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ को तेस्रो त्रैमाससम्म आइपुग्दा नेपालका २० वाणिज्य बैङ्कहरूको खुद नाफा ४९ अर्ब २१ करोड रुपियाँ नाघेको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब १९ प्रतिशतको बृद्धि देखिँदा बैङ्किङ क्षेत्र क्रमशः सुधारको दिशामा अघि बढेको संकेत देखिएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्म आइपुग्दा वाणिज्य बैङ्कहरूले ४९ अर्ब २१ करोड रुपियाँभन्दा बढी खुद नाफा आर्जन गरेका हुन् । जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा करिब १९.३० प्रतिशतले बढी हो ।

सार्वजनिक वित्तीय विवरण अनुसार समीक्षा अवधिमा १३ बैङ्कहरूको नाफा बढेको छ भने सात वटा बैङ्कहरूको नाफा घटेको देखिएको छ ।

नबिलको अग्रता कायमै

नाफाका आधारमा नबिल बैङ्कले छ अर्ब ७६ करोड रुपियाँ कमाउँदै शीर्ष स्थान कायम राखेको छ । बैङ्कको नाफा गत वर्षको तुलनामा करिब ३३.९ प्रतिशतले बृद्धि भएको हो ।

त्यसैगरी, ग्लोबल आइएमई बैङ्क चार अर्ब ४० करोड रुपियाँसहित दोस्रो स्थानमा रहँदा कुमारी बैङ्क चार अर्ब १७ करोड रुपियाँसहित तेस्रो स्थानमा रहेको छ ।

बृद्धिदरमा कुमारी

नाफा बृद्धिदरका आधारले कुमारी बैङ्क सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ । बैङ्कको नाफा अघिल्लो वर्षको तुलनामा १३६१.७६ प्रतिशतले बढेको हो । गत वर्ष २८ करोड रुपियाँमा सीमित नाफा यस वर्ष चार अर्ब नाघेको हो ।

यस्तै, राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्कले पनि १२९.३४ प्रतिशत नाफा बृद्धि गर्दै उल्लेखनीय सुधार गरेको छ ।

घट्ने बैङ्कहरू पनि उल्लेख्य

समीक्षा अवधिमा प्रभु बैङ्कको नाफा सबैभन्दा धेरै ५४.६१ प्रतिशतले घटेको छ । त्यसपछि नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैङ्क (३०.६९ प्रतिशत), कृषि विकास बैङ्क (२४.४२ प्रतिशत) र एनआईसी एशिया बैङ्क (१०.४९ प्रतिशत) को नाफा घटेको देखिएको छ ।

नाफाका आधारमा एनआईसी एशिया बैङ्क करिब १४ करोड रुपियाँमा सीमित रहँदै सबैभन्दा तल देखिएको छ । प्रभु बैङ्क र सिटिजन्स बैङ्कको नाफा पनि तुलनात्मक रूपमा कम रहेको छ ।

समग्रमा बैङ्किङ क्षेत्रमा नाफा बृद्धि देखिए पनि कर्जा विस्तार सुस्त हुनु, माग पक्ष कमजोर रहनु र केही बैङ्कहरूको प्रदर्शनमा गिरावट आउनुले चुनौति अझै बाँकी रहेको देखाउँछ ।

यद्यपि, अधिकांश बैङ्कहरूको नाफामा सुधार देखिनुले बैङ्किङ क्षेत्र क्रमशः ‘रिकभरी’तर्फ उन्मुख रहेको संकेत दिएको छ ।

जीवन बीमा व्यवसाय एक खर्ब ४० अर्बमाथि, एक करोड १५ लाख बढी पोलिसी बिक्री

काठमाडौँ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो नौ महिनामा जीवन बीमा कम्पनीहरूले एक खर्ब ४० अर्बभन्दा बढी बीमाशुल्क सङ्कलन गरेका छन । कम्पनीहरुको कुल व्यवसाय ११.३१ प्रतिशतले बढाएका छन् भने नयाँ व्यापार ३० प्रतिशतभन्दा बढीले उछालिएको छ ।

नेपाल बीमा प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार सञ्चालनमा रहेका १४ जीवन बीमा कम्पनीहरूले चैत मसान्तसम्म एक खर्ब ४० अर्ब ४५ करोड ७० लाख रुपियाँ कुल बीमाशुल्क सङ्कलन गरेका छन् । सो अवधिमा एक करोड १५ लाखभन्दा बढी बीमा पोलिसी बिक्री भएको छ ।

प्राधिकरणको तथ्याङ्कअनुसार कम्पनीगत रूपमा सबैभन्दा बढी व्यवसाय गर्नेमा नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी रहेको छ । नेपाल लाइफले ३६ अर्ब ८६ करोड १९ लाख रुपिैयाँ बीमाशुल्क सङ्कलन गरेको छ । दोस्रो स्थानमा नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्सले १७ अर्ब सात करोड ९४ लाख रुपियाँ सङ्कलन गरेको छ भने तेस्रोमा लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (एलआईसी नेपाल) ले १५ अर्ब १७ करोड आठ लाख रुपियाँ सङ्कलन गरेको छ ।

त्यसैगरी हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सले १३ अर्ब २६ करोड ६१ लाख, राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीले नौ अर्ब ११ करोड ८३ लाख, सूर्यज्योति लाइफले आठ अर्ब ५५ करोड १५ लाख र एशियन लाइफ इन्स्योरेन्सले सात अर्ब २४ करोड ७० लाख रुपियाँ बीमाशुल्क सङ्कलन गरेको छ ।

यस्तै मध्यम तथा साना कम्पनीहरूमध्ये सिटिजन लाइफले छ अर्ब छ करोड ७१ लाख, सानिमा रिलायन्स लाइफले पाँच अर्ब ४२ करोड ४४ लाख, आइएमई लाइफले चार अर्ब ९५ करोड १३ लाख, मेट लाइफले चार अर्ब ९० करोड ५४ लाख, रिलायबल नेपाल लाइफले चार अर्ब ४४ करोड ९० लाख, प्रभु महालक्ष्मी लाइफले चार अर्ब १९ करोड २२ लाख र सन नेपाल लाइफले तीन अर्ब १७ करोड १९ लाख रुपियाँ बीमाशुल्क आर्जन गरेको छ ।

चैत महिनामा मात्रै जीवन बीमा कम्पनीहरूले तीन लाख ५५ हजारभन्दा बढी बीमालेख जारी गर्दै १५ अर्ब ७३ करोड रुपियाँ बीमाशुल्क सङ्कलन गरेका छन् ।

यस्तै, नयाँ व्यापार (प्रथम बीमाशुल्क) तर्फ कम्पनीहरूले ३१ अर्ब ८७ करोड रुपियाँ सङ्कलन गरेका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३०.६१ प्रतिशतले बढी हो । नयाँ व्यापारमा पनि नेपाल लाइफ अग्रस्थानमा रहेको छ भने बृद्धिदरका आधारमा आइएमई लाइफ सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ ।

यस्तै, नविकरण बीमाशुल्कतर्फ करिब नौ प्रतिशत बृद्धि देखिएको छ । विशेषगरी आइएमई लाइफ, रिलायबल नेपाल लाइफ र सन नेपाल लाइफ नविकरण व्यवसाय बृद्धिमा अगाडि देखिएका छन् ।

बचत फिर्ता गर्न सरकारको नयाँ योजना, चक्रीय कोष सञ्चालनमा

काठमाडौँ । लामो समयदेखि सहकारीमा फसेको बचत फिर्ताको पर्खाइमा रहेका सर्वसाधारणका लागि सरकारले ‘चक्रीय कोष’ मार्फत रकम फिर्ता गर्ने नयाँ कार्यविधि लागू गरेको छ । नयाँ कार्यविधि अनुसार अब बचतकर्ताले चरणबद्ध रूपमा आफ्नो रकम फिर्ता पाउने भएका छन् ।

भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयले ‘समस्याग्रस्त सहकारी संस्थाका सदस्यको बचत फिर्ता चक्रीय कोष स्थापना तथा सञ्चालन सम्बन्धी कार्यविधि, २०८३’ राजपत्रमा प्रकाशित गर्दै लागू गरेको जनाएको छ ।

कार्यविधिअनुसार समस्याग्रस्त सहकारी व्यवस्थापन समिति अन्तरगत रहने गरी ‘चक्रीय कोष’ स्थापना गरिएको छ । उक्त कोषमार्फत समस्याग्रस्त घोषणा भएका सहकारी संस्थाका बचतकर्तालाई रकम फिर्ता गरिने भएको छ ।

कोषमा नेपाल सरकारबाट प्राप्त रकम, सहकारीको सम्पत्ति बिक्रीबाट उठेको रकम, सञ्चालक तथा जिम्मेवार व्यक्तिबाट असुल गरिएको रकम तथा अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकम जम्मा गरिने व्यवस्था गरिएको छ ।

प्राथमिकता साना बचतकर्तालाई

कार्यविधिले पाँच लाख रुपियाँसम्म बचत भएका व्यक्तिलाई ‘साना बचतकर्ता’ को रूपमा परिभाषित गर्दै उनीहरूलाई पहिलो प्राथमिकता दिने व्यवस्था गरेको छ ।

यस्तै, एकल महिला, ६० वर्षभन्दा माथिका ज्येष्ठ नागरिक, दलित, आदिवासी जनजाति तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई पनि प्राथमिकतामा राखिएको छ ।

रकम फिर्ता प्रक्रिया

बचतकर्ताले रकम फिर्ता लिन दाबी निवेदन दिनुपर्ने तथा समितिले सार्वजनिक सूचना जारी गरेपछि आवश्यक कागजातसहित निवेदन पेश गर्नुपर्ने कार्यविधिमा उल्लेख छ ।

आवश्यक कागजातमा नागरिकता प्रमाणपत्र, सेयर सदस्यता वा प्रमाणपत्र, प्यान नम्बर, राष्ट्रिय परिचयपत्र, बचत विवरण, बैङ्क खाता नम्बर, ऋण विवरणलगायत समावेश रहनुपर्ने व्यवस्था छ ।

रकम सिधै बचतकर्ताको बैङ्क खातामा पठाइने र फिर्ता गर्दा समस्याग्रस्त घोषणा हुनुअघिको मौज्दातलाई आधार मानिने कार्यविधिमा उल्लेख छ ।

दामासाही व्यवस्था

कोषमा पर्याप्त रकम नभएमा सबै बचतकर्तालाई दामासाही (अनुपातका आधारमा) रकम वितरण गर्न सकिने व्यवस्था कार्यविधिमा उल्लेख गरिएको छ ।

रकम नपाउने

कार्यविधिअनुसार ऋण नतिरेका बचतकर्ता, सहकारीका सञ्चालक तथा व्यवस्थापक र उनीहरूको एकाघर परिवार, अपचलनमा संलग्न व्यक्ति तथा अदालतमा मुद्दा विचाराधीन रहेका दाबीकर्ताले तत्काल रकम फिर्ता नपाउने कार्यविधिमा उल्लेख छ ।

सम्पत्ति रोक्का र लिलामी

समस्याग्रस्त सहकारीका सञ्चालक, व्यवस्थापक तथा जिम्मेवार व्यक्तिहरूको सम्पत्ति र बैङ्क खाता रोक्का गरिने भएको छ । आवश्यक परे उनीहरूको तथा परिवारको नाममा रहेको सम्पत्ति लिलामी गरी बचतकर्ताको रकम फिर्ता गरिने कार्यविधिमा उल्लेख छ ।

निर्जीवन बीमा बजारमा उछाल, तीन अर्ब कटाउने कम्पनी छ पुगे

काठमाडौँ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चैत मसान्तसम्म छ निर्जीवन बीमा कम्पनीले तीन अर्ब रुपियाँभन्दा बढी बीमाशुल्क सङ्कलन गर्दै बीमा बजारमा अग्रता लिएका छन् ।

प्रतिस्पर्धा नयाँ उचाइमा पुगेको निर्जीवन बीमा क्षेत्रमा मर्जरपछि बजार संरचना र प्रतिस्पर्धाको स्वरूप दुबै परिवर्तन भएको छ ।

नेपाल बीमा प्राधिकरणको पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार चैत मसान्तसम्म सबैभन्दा अगाडि शिखर इन्स्योरेन्स रहेको छ, जसले चार अर्ब ८० करोड रुपियाँभन्दा बढी बीमाशुल्क सङकलन गर्दै बजार नेतृत्व कायम राखेको छ ।

शिखरलाई पछ्याउँदै सगरमाथा लुम्बिनी इन्स्योरेन्स र हिमालयन एभरेष्ट इन्स्योरेन्स क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा रहेका छन् । सगरमाथा लुम्बिनीले तीन अर्ब ८३ करोड रुपियाँभन्दा बढी बीमाशुल्क सङकलन गरेको छ भने हिमालयन एभरेष्टले तीन अर्ब ७४ करोड रुपियाँभन्दा बढी बीमाशुल्क सङकलन गरेको छ ।

यस्तै सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्स, आईजीआई प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्स र एनएलजी इन्स्योरेन्स ले पनि तीन अर्बको सीमा पार गरेका छन् । सिद्धार्थ प्रिमियरले तीन अर्ब १२ करोड, आईजीआई प्रुडेन्सियलले तीन अर्ब १० करोड र एनएलजी इन्स्योरेन्सले तीन अर्ब एक करोड रुपियाँभन्दा बढी बीमाशुल्क सङकलन गरेको छ ।

तथ्याङ्क अनुसार निर्जीवन बीमा क्षेत्रमा मर्जरको प्रभाव सकारात्मक रूपमा देखिन थालेको संकेत गरेको छ । देशभर सञ्चालित १४ निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले चालु आवको नौ महिनामा कुल ३६ अर्ब २८ करोड रुपियाँभन्दा बढी बीमाशुल्क संकलन गरेका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेखनीय बृद्धि हो ।

समिक्षा अवधिमा २२ लाखभन्दा बढी बीमालेख जारी भएको छ र बीमाप्रतिको पहुँच बढ्दै गएको देखिएको हो ।

कम्पनीहरुको पोलिसी संख्या हेर्दा युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्सले सबैभन्दा धेरै तीन लाखभन्दा बढी बीमालेख जारी गरेको छ, तर कुल बीमाशुल्कमा भने शीर्ष स्थानमा पुग्न सकेको छैन ।

मर्जरपछि ठूला कम्पनीहरू बलिया बन्दै जाँदा मध्यम र साना कम्पनीहरू भने तुलनात्मक रूपमा व्यवसायको आकार खुम्चिएको छ । नेको इन्स्योरेन्स, सानिमा जीआईसी इन्स्योरेन्स र दि ओरिएन्टल इन्स्योरेन्स ले दुई अर्बको हाराहारीमा व्यापार गरेका छन् ।

त्यस्तै, नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनी, प्रभु इन्स्योरेन्स र सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय बीमा कम्पनी को व्यवसायिक विस्तार अपेक्षाकृत सुस्त देखिएको छ ।

सबैभन्दा कम व्यापार गर्ने नेशनल इन्स्योरेन्सले भने एक अर्बको सीमा समेत पार गर्न सकेको छैन ।

प्राधिकरणको तथ्याङ्क अनुसार समग्रमा निर्जीवन बीमा क्षेत्रमा करिब १३.८६ प्रतिशतको बृद्धिसहित कुल बीमाशुल्क संकलन ३७ अर्बमाथि पुगेको छ ।

बीमाविज्ञ डा. रविन्द्र घिमिरे मर्जरको वास्तविक लाभ अझै पूर्ण रूपमा देखिन बाँकी रहेको बताउनुहुन्छ । धेरै कम्पनीहरू अझै पनि व्यवस्थापन एकीकरण, प्रविधि समायोजन र ब्राण्ड समन्वयको चरणमा रहेको भन्दै उहाँले ठूलो आकारका कम्पनीहरू बढेसँगै नियमन झनै जटिल बन्ने बताउनुभयो ।

तीन वर्षपछि घरजग्गा बजारमा चहलपहल, कारोबार उच्च बिन्दुमा

काठमाडौँ । घरजग्गा कारोबार तीन वर्षयताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंक ले सोमबार सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को चौथो त्रैमाससम्म आइपुग्दा रियल–स्टेट क्षेत्रमा उल्लेख्य सुधार देखिएको हो, जसले बजारमा पुनः चहलपहल फर्किएको संकेत गरेको छ।

राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको “रियल–स्टेट कारोबारको वर्तमान अवस्था तथा प्रवृत्ति” सम्बन्धी अध्ययनअनुसार पछिल्लो आर्थिक वर्षमा घरजग्गा कारोबारको मूल्य करिब १५ अर्ब रुपैयाँसम्म पुगेको छ। यसअघि घट्दो क्रममा रहेको कारोबार पुनः उकालो लाग्नुले बजार विस्तारको संकेत गरेको विश्लेषण गरिएको छ।

कर्जा विस्तारसँगै बजार चलायमान

अध्ययनले आर्थिक वर्ष २०७७/७८ देखि २०८१/८२ सम्म घरजग्गा कर्जा ७२.४१ प्रतिशतले वृद्धि भएको देखाएको छ भने आवासीय कर्जा ६१.५५ प्रतिशतले बढेको छ। यसले बैंकिङ प्रणालीमार्फत रियल–स्टेट क्षेत्रमा लगानी विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ। कर्जा विस्तारले माग पक्षलाई बलियो बनाउँदै कारोबार वृद्धि गर्न टेवा दिएको देखिन्छ।

राजस्वमा उतारचढाव, पुनः सुधार

घरजग्गा क्षेत्रबाट सरकारलाई प्राप्त हुने राजस्वमा पछिल्ला वर्षहरूमा तीव्र उतारचढाव देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को पहिलो त्रैमासमा २३.७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको राजस्व त्यसपछि घट्दै २०७९/८० को पहिलो त्रैमासमा ८.२ अर्ब रुपैयाँमा झरेको थियो। तर पछिल्लो अवधिमा सुधार भई पुनः करिब १५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको तथ्याङ्कले देखाएको छ।

तथ्याङ्क प्रणाली विस्तार

राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०७९/८० लाई आधार वर्ष मानेर रियल–स्टेट कारोबारसम्बन्धी तथ्याङ्क त्रैमासिक रूपमा प्रकाशन गर्दै आएको छ। यसका लागि भूमि व्यवस्थापन तथा अभिलेख विभाग, आन्तरिक राजस्व विभाग लगायतका निकायबाट सङ्कलित तथ्याङ्क प्रयोग गरिएको छ।

राष्ट्र बैंकले आगामी चरणमा घरजग्गा मूल्य सूचकाङ्क निर्माण तथा प्रकाशन गर्ने तयारीसमेत अघि बढाएको जनाएको छ, जसले बजारको यथार्थ मूल्याङ्कनमा सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

मौसमी प्रवृत्ति र क्षेत्रीय असमानता

तथ्याङ्कअनुसार घरजग्गा कारोबारमा स्पष्ट मौसमी प्रवृत्ति देखिएको छ। पहिलो त्रैमासमा कारोबार न्यून रहने र तेस्रो तथा चौथो त्रैमासमा उच्च हुने प्रवृत्ति कायम रहेको छ।

प्रदेशगत रूपमा हेर्दा कारोबार सङ्ख्याका आधारमा मधेश प्रदेश अग्रस्थानमा रहेको छ भने त्यसपछि लुम्बिनी र कोशी प्रदेश छन्। कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा कारोबार न्यून रहेको देखिन्छ।

क्षेत्रफल र मूल्यका आधारमा फरक प्रवृत्ति

कारोबार भएको जग्गाको क्षेत्रफलका आधारमा मधेश प्रदेशको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो देखिएको छ। मधेशमा २० आनाभन्दा माथिका प्लटमा बढी कारोबार हुने गरेको छ भने अन्य प्रदेशमा २.५ देखि १० आना क्षेत्रफलका प्लटहरू बढी किनबेच हुने गरेको छ।

यस्तै, घोषित मूल्य (थैली रकम) का आधारमा बागमती प्रदेश अग्रस्थानमा रहेको छ। विशेषगरी महानगर र उप–महानगर क्षेत्रमा ५ देखि १० आना क्षेत्रफलका प्लटहरू सबैभन्दा बढी कारोबार भएको देखिएको छ।

समग्र संकेत: सुधारतर्फ फर्किँदै बजार

समग्रमा, घरजग्गा बजार केही वर्षको मन्दीपछि पुनः सुधारको मार्गमा प्रवेश गरेको देखिन्छ। कर्जा विस्तार, राजस्व वृद्धिको पुनरागमन र कारोबारको बढ्दो प्रवृत्तिले आगामी दिनमा रियल–स्टेट क्षेत्र थप चलायमान बन्ने संकेत गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।